انواع طلاق کدامند؟

طلاق به‌عنوان یک معضل اجتماعی و یکی از انواع و اقسام مسائل حقوقی و قضایی، از معنای لغوی و تفسیر خاص خود بر خوردار است. به همین دلیل نیاز است که حدالامکان، ارائه توضیح در مورد آن به زبان ساده باشد و اقشار مختلف مردم به‌خوبی و به‌راحتی مفهوم حقوقی طلاق را درک کنند.

از این‌رو، در این نوشتار درصدد پاسخگویی به این سوال مهم و کلیدی هستیم که طلاق چیست؟ و انواع طلاق کدامند؟ به همین جهت، ابتدا، به بررسی معنای لغوی و تعریف حقوقی کلمه «طلاق» می‌پردازیم. سپس انواع و اقسام طلاق را، براساس درخواست کننده طلاق و نیز بر اساس امکان رجوع کننده طلاق بررسی خواهیم کرد. پس با ما همراه باشید تا از موارد ذکرشده، رمزگشایی کنیم.

طلاق به چه معناست؟

طلاق کلمه ای عربی و از مصدر «طلق یطلق» به معنای رهایی و آزاد کردن است. طلاق یکی از مرسوم ترین دعاوی است که در دادگاه ها مطرح می شود و به‌وسیله آن، رابطه زناشویی میان زن و مرد به صورت رسمی و شرعی پایان می‌یابد.

مطابق با قانون طلاق: «پیروان ادیانی که در قانون اساسی به رسمیت شناخته شده اند می توانند بر طبق دین خود طلاق بگیرند و از هم جدا بشوند اما طلاق بر طبق اصول فقهی مذهب شیعه از اختیارات مرد است.»

ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی مقرر داشته که: «مرد می تواند هر وقت که بخواهد زن خود را طلاق دهد.»

اما زن در شرایطی خاص و با اثبات عسر و حرج یا شرایط ضمن عقد – که در ادامه و در بخش آشنایی با انواع طلاق، مفهوم آن را توضیح خواهیم داد – می تواند از طریق دادگاه و حتی با عدم رضایت مرد، طلاق بگیرد. در واقع با تحقق شرایط، دادگاه مرد (زوج) را وادار به طلاق همسر می کند.

به عبارت دیگر، طلاق: نوعی ایقاع است که یکی از راه های خاتمه نکاح می باشد که در قوانین ایران، زن و شوهر باید تشریفاتی را طی کنند که از یک دیگر طلاق بگیرند و جدا شوند.

 ایقاع نیز، «عمل حقوقی است که با اراده یک فرد، انجام می شود.» برای ایجاد ایقاع، وجود شرایطی، مانند: قصد و رضا، اهلیت اعمال کننده اراده، الزامی است. از تفاوت عقد و ایقاع، می توان به این موضوع اشاره کرد که عقد برای ایجاد، به دو اراده و ایقاع به یک اراده، نیاز دارد.

انواع طلاق

دانستن انواع طلاق و واژگانی چون طلاق رجعی، طلاق خلع و طلاق بائن همواره برای عده‌ای جای سوال بوده است. به همین دلیل، در این مقاله در تلاش هستیم که به‌صورت ساده و دقیق به این پرسش پاسخ دهیم که انواع طلاق در اسلام کدامند؟!

انواع طلاق بر اساس درخواست‌کننده طلاق

زن و مرد، هر دو با استناد بر حقوقی مدنی و قوانین دعاوی در رابطه با حق طلاق، می توانند از دادگاه تقاضای طلاق کنند و یا این‌که به‌صورت توافقی به زندگی مشترک خود پایان دهند.

لذا انواع طلاق، بر اساس درخواست کننده طلاق به شرح زیر است:

طلاق بر اساس درخواست مرد

برای درخواست طلاق از طرف مرد، بایستی تشریفاتی طی شود، هرچند طلاق در گذشته به عنوان یکی از حقوق مرد محسوب می‌شد اما امروزه رعایت این تشریفات الزامی است.

مرد برای این که همسرش را طلاق بدهد باید به دادگاه درخواست گواهی عدم امکان سازش بدهد. این گواهی زمانی به او اعطا می‌شود که بتواند به دادگاه ثابت کند، امکان ادامه زندگی مشترک برای وی وجود ندارد.

همچنین در این فاصله، مرد باید در جلسات داوری شرکت کرده و همه حق و حقوق زن از جمله: مهریه، نفقه و از این قبیل موارد را به‌طور کامل به او بپردازد.

طلاق بر اساس درخواست زن

طلاق از طرف زن، به دو طریق ممکن است: یک راه این است که وکالت در طلاق یا در اصطلاح عرفی، حق طلاق را داشته باشد و دیگری این است که با استناد بر داشتن شرایط عسر و حرج یا شرایط دیگر که در ادامه همین بخش، در مورد آن توضیح خواهیم داد، از دادگاه حکم طلاق بگیرد.

علاوه بر این، طلاق از طرف زن ناشزه نیز می تواند از زیر مجموعه های هر یک از این دو نوع طلاق، محسوب گردد. لازم به ذکر است، زن ناشزه: «زنی است که از تمکین عام یا تمکین خاص و یا هر دو نوع تمکین در برابر شوهر خود خودداری می نماید. همچنین شرایط نفقه و مهریه زن ناشزه، به این صورت است که به زن ناشزه نفقه تعلق نمی گیرد، اما مهریه تعلق می گیرد.»

طلاق با داشتن حق طلاق

مرد می تواند به همسر خود وکالت بدهد که از او طلاق بگیرد، اما این کار به‌این معنی نیست که زن هر زمان که بخواهد می تواند از شوهرش طلاق بگیرد ، بلکه همچنان باید تشریفات طلاق را طی کند.

طلاق با داشتن عسر و حرج یا شرایط دیگر

عسر و حرج به‌معنای؛ «به وجود آمدن وضعیتی است که ادامه زندگی را برای زوجه با مشقت همراه ساخته و تحمل آن مشکل است.» پرداخت نشدن نفقه توسط شوهر یا این‌که وی بیش از چهار سال غیبت داشته باشد، مصداقی از شرایط عسر و حجر می‌باشد.

طلای توافقی

در این نوع طلاق طرفین باهم توافق می کنند که از هم جدا شوند و به زندگی مشترک خود خاتمه بدهند؛ با این حال طرفین باید تشریفاتی را طی کنند و پس از آن می بایست از دادگاه، تقاضا کنند که برای آن‌ها گواهی عدم امکان سازش صادر شود.

انواع طلاق بر اساسامکان رجوع

پس از آن که زن و شوهر از یکدیگر جدا شدند، در طول مدت عده زن؛ یعنی: «مدت زمانی که وی بعد از طلاق یا فوت همسرش، اجازه ازدواج را نداشته و در صورتی که ازدواج کند، عقد او باطل است»، مرد می تواند به زن رجوع کند؛ یعنی: بدون این که لازم باشد دوباره باهم ازدواج کنند و تنها با ثبت رجوع، می توانند زندگی مشترک خود را از سر بگیرند. حق رجوع همواره با مرد است حتی اگر به‌شکل دیگری توافق شود.

لذا انواع طلاق، بر اساس امکان رجوع به شرح زیر است:

طلاق رجعی

مرد می تواند در طول مدت عده، به زن رجوع کند و زندگی مشترکشان را از سر بگیرند اما پس از اتمام مدت زمان عده، حق رجوع از بین می‌رود. اکثر طلاق هایی که ثبت می شود از نوع طلاق رجعی است مگر مواردی که در زمره طلاق بائن ذکر شده‌اند که در ادامه به توضیح آن به عنوان یکی از انواع طلاق خواهیم پرداخت.

طلاق بائن

طبق ماده ۱۱۴۴ قانون مدنی، «طلاق بائن یکی از انواع طلاق است که بر اساس آن مرد حق رجوع به زن را ندارد.» و نیز شامل چهار مورد زیر است:

• طلاق در موقعی انجام شود که زن دوشیزه و باکره باشد.
• طلاق در زمانی جاری شود که زن یائسه شده باشد.
• طلاقی که پس از سه بار وصلت متوالی به عمل آید؛ یعنی: زن و شوهری سه بار ازدواج کنند یا رجوع کنند و طلاق بگیرند.

طلاق خلع و مبارات

یکی از انواع طلاق بائن است و بر اساس آن؛ طرفین به علت کراهتی که از هم دارند، از یکدیگر جدا می شوند. در این نوع طلاق، زن مالی را به مرد می بخشد تا مرد را به طلاق راضی کند و تا زمانی که زن از این مال رجوع نکرده باشد طلاق از نوع بائن محسوب می شود؛ زیرا زمانی که زن از بذل رجوع کند، مرد هم می تواند از طلاق رجوع کند.

سخن آخر

در این مقاله تحت عنوان «انواع طلاق کدامند؟» ابتدا تلاش کردیم که شما مخاطبان عزیز را با معنای لغوی طلاق و مفهوم حقوقی آن، به عنوان یکی از انواع و اقسام مسائل حقوقی و قضایی آشنا کنیم و سرانجام به این پرسش کلیدی پاسخ دهیم که انواع طلاق چیست؟

همچنین بر اساس درخواست‌کننده طلاق و نیز امکان رجوع‌کننده طلاق،  می توان انواع طلاق را نام برد که عمده ترین آن: طلاق رجعی، طلاق بائن، طلاق توافقی و طلاق بر اساس درخواست زن و مرد می‌باشد که در بخش‌های مختلف مقاله به‌طور کامل در رابطه با این موارد توضیح داده شد.

در انتها می توانید در بخش نظرات، دیدگاه خود را در رابطه با این مطلب به اشتراک گذاشته و ما را در بهبود کمی و کیفی این نوشتار و نیز مطالبی که در آینده در این مورد ارائه خواهد شد، یاری کنید.

سوالات متداول

۱. طلاق چیست؟

طلاق از لحاظ لغوی، به‌معنای رهایی و آزاد کردن است و نیز یک عمل حقوقی به نام ایقاع است که با اراده یک فرد، انجام می شود و همچنین یکی از راه های خاتمه نکاح است.

۲. انواع طلاق بر اساس درخواست کننده طلاق کدامند؟

انواع طلاق بر اساس درخواست کننده طلاق، عبارت است از طلاق از طرف مرد، طلاق از طرف زن و نیز طلاق توافقی که هرکدام از آن‌ها در متن مقاله توضیح داده شده است.

۳. انواع طلاق بر اساس امکان رجوع کدامند؟

انواع طلاق بر اساس امکان رجوع به طلاق بائن و طلاق رجعی تقسیم می شود که تعریف آن‌ها در متن مقاله آمده است.