مطابق با قوانین اسلامی؛ پس از جدایی و طلاق، زن میبایست مدتی را به عنوان عده طلاق حفظ کرده و همسر دیگری اختیار نکند و مجرد بماند تا وضعیت او، به طور کامل مشخص شود. «عده» یا «عدت» نیز در لغت به معنی شمار، جماعت و گروه است.
به طور کلی چند نوع عده در قانون داریم:
- عده طلاق
- عده وفات
- عده زن باردار
- عده نکاح منقطع
- عده زن یائسه
- عده نزدیکی به شبهه و لعان
با تعریف این مفهوم ساده، قصد داریم درباره این سوال که «عده طلاق چیست؟» صحبت کنیم؛ همچنین در ادامه این مبحث، توضیحاتی را دررابطه با احکام عده طلاق ارائه خواهیم داد. در صورت تمایل، با ما همراه شوید تا به توضیح موارد ذکر شده بپردازیم.
برای کسب اطلاعات بیشتر درباره طلاق میتوانید مقاله انواع طلاق کدامند؟ را مطالعه کنید!
عده طلاق
عده طلاق در ازدواج دائم، سه طُهر معادل سه ماه (پاکشدن از حیض) است و نیز در مورد زنی که قاعده نمیشود ولی به سن یائسگی نرسیده سه ماه است.
اگر زن باردار باشد، عده او بر خلاف موارد بالا تا پایان حاملگی اوست. حتی اگر لحظاتی پس از طلاق از حاملگی فارغ شود.
زن یائسه به دلیل وضع خاص خود عده ندارد و هچنین زنی که بین او و شوهرش نزدیکی واقع نشده؛ يعني زني كه بعد ازدواج و قبل از نزديكي، طلاق بگيرد نیز عده نخواهد داشت.
عده طلاق نیز بهصورت توافقی با عده طلاق از طرف زن یا مرد یکسان است.
احکام عده طلاق
اگر نکاح به واسطه طلاق، فسخ و یا بذل مدت منحل شود؛ مدتی به نام عده آغاز میشود و بهاین معناست که در این مدت زن نمیتواند با مرد دیگری ازدواج کند. این مدت، با توجه به نوع ازدواج اعم: از دائم یا موقت و باردار بودن یا نبودن زن متفاوت است.
دلیل وجود عده، «جلوگیری از اختلاط نسل و احترام به ازدواج سابق است و چنانچه زن در هنگام عده با مردی ازدواج کند ازدواج آنان باطل است و در صورت آگاهی از احکام عده، آن مرد و زن برای همیشه بر هم حرام میشوند.»
در خصوص عده طلاق لازم است موارد زیر را مورد توجه قرار داد:
- به موجب ماده ۱۱۴۸ قانون مدنی در عده طلاق رجعی، امکان بازگشت مرد از تصمیم خود برای طلاق و جدایی از همسرش وجود دارد. در واقع مرد می تواند با بازگشت از تصمیم خود، دوباره زندگی زناشویی را با همسر خود از سر گیرد.
- البته رجوع تشریفات خاصی ندارد و کافی است که مرد قصد بازگشت به زندگی مشترک را داشته باشد. در این خصوص رضایت زن شرط نیست و در صورت درخواست شوهر به رجوع و شروع زندگی مشترک، زن مکلف به قبول آن است.
- همچنین در عده طلاق رجعی، شوهر مکلف است که نفقه زن را مانند ایام زناشویی پرداخت کند. بهعلاوه، در صورت مرگ هر یک از زن و مرد دیگری از او ارث میبرد.
- نکته مهم دیگر در اینخصوص، این است که: «اگر در زمان عده طلاق که همانا سه ماه و ده روز (سه طهر) است، هر يك از زن يا مرد، رابطه جنسی با شخصی از جنس مخالف برقرار کنند در حکم زنای محصنه بوده وبه مجازاتهای مندرج در قانون از جمله: سنگسار محکوم خواهند شد.
- مدت زمان عده طلاق برابر با ۳ دفعه پاکیزگی بعد از هربار عادت ماهیانه یا ۳ طهر است و در پایان پاکی سوم که مصادف با شروع عادت ماهیانه چهارم است، عده طلاق برای این زن تمام شده و اجازه ازدواج مجدد را خواهد داشت؛ همچنین اگر زن در هنگام بارداری طلاق داده شود، عدهاش را باید تا زمان وضع حمل نگاه دارد؛ خواه کمتر از ۳ ماه و خواه بیشتر.
- به موجب ماده ۱۱۵۷ قانون مدنی: «زنی که به شبهه با کسی رابطه جنسی برقرار کند باید عده طلاق را نگاه دارد.»
- رابطه جنسی همراه با شبهه، به موردی گفته میشود که زن و مردی بر خلاف واقع، اینچنین میپندارند که زن و شوهر هستند و در نتیجه این پندار نادرست با هم رابطه جنسی برقرار می کنند.
- طبق ماده ۱۰۲۹ قانون مدنی: «هرگاه مردی ۴ سال تمام غایب مفقودالاثر باشد، زن او میتواند از دادگاه تقاضای طلاق کند. در این صورت دادگاه اقدام به انتشار ۳ نوبت آگهی، هر کدام به فاصله ۱ ماه در یکی از روزنامه های محلی و یکی از روزنامههای کثیرالانتشار تهران خواهد کرد و پس از گذشت ۱ سال از تاریخ آخرین آگهی، در صورتی که خبری از غایب نرسیده باشد، حکم به طلاق خواهد داد و زن پس از وقوع طلاق و نگاه داشتن عده وفات میتواند مجدداً ازدواج کند»؛ بنابراین همسر مرد غایب در صورتی که حکم طلاق او صادر شود باید عدهای معادل عده وفات نگاه دارد.
- اگر شخص غایب پس از وقوع طلاق و گذشتن مدت عده پیدا شود، حقی نسبت به زن سابق خود نخواهد داشت، اما اگر قبل از انقضای مدت عده پیدا شود، نسبت به طلاق، حق رجوع خواهد داشت، یعنی میتواند با اظهار اراده خود مبنی بر ادامه ازدواج اثر طلاق را از بین ببرد.
- به موجب ماده ۱۱۵۲ قانون مدنی: «مدت زمان نگاه داشتن عده در فسخ نکاح و بخشش مدت باقیمانده در ازدواج موقت یا انقضای مدت آن در زنی که باردار نباشد، ۲ پاکی یا ۲ طهر است؛ حتی با وجود اینکه به سن یائسگی نرسیده باشد یا عادت ماهیانه نشود که در این صورت، عده ایشان ۴۵ روز است. اگر هم زن باردار باشد، باید تا پایان زایمان عده نگاه دارد.»
- طبق ماده ۶۴۴ قانون مجازات اسلامی در رابطه با عده طلاق، «کسانی که از روی علم و با آگاهی قبلی، مرتکب یکی از اعمال زیر شوند به مجازات زندان از شش ماه تا دو سال و یا از سه تا دوازده میلیون ریال جریمه نقدی محکوم میشوند:»
- هر زنی که در عقد زوجیت یا عده مرد دیگری است خود را به عقد دیگری درآورد، در صورتی که منجر به نزدیکی نگردد.
- هر کسی که زن شوهردار یا زنی را که در عده دیگری است، برای خود تزویج کند، در صورتی که منتهی به نزدیکی نگردد.
چه زنانی عده طلاق ندارند؟
- بانوانی کهیائسه باشند و توانایی حاملگی نداشته باشند عده طلاق ندارند.
- بانوانی کهباکره باشند، یا بانوانی که میان آنان و شوهرانشان حتی یک بار رابطه جنسی برقرار نشده هم عده طلاق ندارند.
- بانوانی که سن آنان در زمان ازدواج موقت به توانایی بارداری نمی رسد نیزعده طلاق ندارند.
- بانوانی کهرحم ندارند نیز نیازی به نگه داشتن عده طلاق رجعی ندارند.
سخن آخر
در این مقاله تحت عنوان «همه چیز درباره عده طلاق»، ابتدا تلاش کردیم که معنای لغوی عده و نیز مفهوم حقوقی عده طلاق را برای شما توضیح دهیم. سپس بر اساس قوانین و مواد مندرج در قانون مدنی، به تشریح و بیان احکام مختلف دررابطه با عده طلاق پرداختیم.
همچنین در انتهای این مقاله، به این سوال کلیدی و مهم پاسخ دادیم که: «چه زنانی عده طلاق ندارند؟»
در انتها می توانید در بخش نظرات، دیدگاه خود را در رابطه با این مطلب به اشتراک گذاشته و ما را در بهبود کمی و کیفی این نوشتار و نیز مطالبی که در آینده در این مورد ارائه خواهد شد، کمک کنید.
سوالات متداول
۱. معنای لغوی «عده» چیست؟
«عده» یا «عدت» نیز در لغت به معنی شمار، جماعت و گروه است.
۲. عده طلاق یعنی چه و در ازدواج دائم، چه مدت زمانی را شامل میشود؟
پس از جدایی و طلاق، زن میبایست مدتی را به عنوان عده طلاق حفظ کرده و همسر دیگری اختیار نکند و مجرد بماند تا وضعیت او، به طور کامل مشخص شود. همچنین عده طلاق در ازدواج دائم، سه طُهر معادل سه ماه (پاکشدن از حیض) است.
۳. چه زنانی عده طلاق ندارند؟
زنانی که یائسه و یا باکره هستند و نیز زنانی که سن آنان در زمان ازدواج موقت به توانایی بارداری نمی رسد، عده طلاق ندارند.